خط همان و دست همان، نگاه اما، امروزی

خط همان و دست همان، نگاه اما، امروزی
خط همان و دست همان
نگاه اما، امروزی
 
به بهانۀ برپایی نمایشگاه خط ناخنی در فرهنگسرای اندیشه
تهران، مهر 1397

رضا م. فقیهی

خط و خوشنویسی هنری است ریشه‌دار و معروف عام و خاص. کمتر کسی را شاید بتوان یافت که از خوشنویسی نامی نشنیده باشد یا اثری ندیده باشد. خط زیبا در هر جایی دیده می‌شود از تابلوی مغازه تا جلد کتاب. نگارش زیبای حروف و کلمات و جملات به اشکال گوناگون انجام می‌پذیرد و هر یک نامی دارد: نستعلیق، ریحان، رقاع، و دیگران. ترکیب‌بندی‌ها نیز تنوع خاص خود را دارند و هر هنرمندی بسته به ذوق و سلیقۀ خود و البته موضوع نگارش، سبک، ترکیب‌بندی و اندازه مناسب را انتخاب می‌کند و می‌نویسد. در این میان برخی از انواع خطوط و روش‌ها شناخته‌تر و برخی دیگر مغفول مانده‌اند.
خط ناخنی یکی از همین انواع کمتر‌-شناخته-شده است. هنوز هستند اساتیدی همچون ناصر جواهرپور، که با وجود گذر عمر همچنان به ترویج آن اهتمام دارند اما در میان هنرمندان معاصر کمتر کسی را می‌توان دید که دست به کار احیای این گونۀ نادر و به‌قول جواهر پور، "مطلقاً ایرانی" هستند.
مهدی مهدی‌بیک با سابقه‌ای طولانی در عرصۀ خوشنویسی یکی از این معاصران است. او نزدیک به سی سال را صرف آموختن و پرداختن به خوشنویسی کرده است و اکنون که در انتهای پنجمین دهه از زندگی است توانسته جایگاه خود را در میان بزرگان عرصۀ سبک‌های مختلف خوشنویسی تثبیت کند.
نمایشگاه آثار خط ناخنی با حدود 40 اثر در قالب ترکیب‌بندی خط و برخی دیگر ترکیب‌بندی منظره و در پاره‌ای آثار، ترکیب هر دو، برپا شده است. اینها حاصل بیش از پنج سال تجربۀ هنرمند در سال‌های اخیر است. عمدۀ آثار بر روی کاغذ سفید موجود در بازار خلق شده‌اند و برخی انگشت‌شمار بر روی کاغذ‌های بافت‌دار یا زرد. نبود امضا یا فقدان تاریخ در کنار امضا، بیننده را در تشخیص تقدم یا تأخر آثار دچار مشکل می‌کند. البته با اندکی دقت در کیفیت اجرای آنها تا اندازه‌ای می‌توان به ترتیب خلق آنها پی‌برد. هر یک از آثار در پشت شیشه و در میان قاب چوبی در میان پاسپارتوهای مقوایی و در شماری از آنها، چهارچوب ثانویه‌ای از چوب خراطی شده به‌نمایش درآمده‌اند. برخی از ین قاب‌بندی‌ها چندان همطراز زیبایی و قدرت اجرای آثار به‌نمایش‌درآمده نیستند. وجود زخم‌خوردگی و کیفیت پایین این پاسپارتوها و نیز تنوع نه‌چندان-خوشایند آنها نشان‌دهندۀ این است که کارها با یک رویۀ مشخص بسته‌بندی و ارائه نشده‌اند.
خط ناخنی همان‌گونه از که از نامش برمی‌آید با فشار ناخن‌های یک دست و برجسته‌سازی سطح کاغذ اجرا می‌گردد؛ پس نمی‌توان آن را بر روی سطح بزرگ اجرا کرد. همین می‌تواند کوچک بودن آثار به‌نمایش گذاشته شده را توضیح دهد. عمدۀ آثار به‌نمایش درآمده در اندازه‌ای متوسط کاغذ a5 هستند. برخی کوچکتر و برخی بزرگتر.
نوپردازی و ایجاد سایۀ مناسب یکی از ضروریات نمایش آثار خط ناخنی است. در روند خلق اثر هیچ وسیله‌ای جز فشار ناخن بر سطح کاغذ در اختیار هنرمند نیست و حاصل کار او نیز جز سطحی برجسته نیست. بنابراین، تنها عاملی که می‌تواند هنر دست هنرمند را به‌درستی به‌نمایش بگذارد نور و سایه است و بست. البته گفتنی است که به دلیل ماهیت کمتر-شناخته-شدۀ خط ناخنی گالری‌ها نیز امکانات لازم برای نمایش صحیح را در اختیار ندارند.
با توجه به اینکه در اجرای خط ناخنی هرگز از طرح اولیه مدادی بر روی کاغذ استفاده نمی‌شود، هنرمند صرفاً به تخیل و هماهنگی ذهن و چشم و دست خویش تکیه می‌کند. سابقۀ طولانی مهدی‌بیک در خوشنویسی به او امکان داده تا بتواند با دقیق‌ترین شکل به ثبت نقش ذهنی خود بر سطح کوچک کاغذ بپردازد. با نگاهی اجمالی به ترکیب‌بندی‌های خط و حروف می‌توان به این توانمندی پی‌برد. البته در پاره‌ای از موارد هنرمند دچار لغزش گردیده و در ایجاد ترکیب‌بندی کاملاً متعادل خطاهایی اندک را مرتکب شده است.

/directory/pajooheshhonarir/editor/daei mahdi 02.jpg
 
گروه دیگر از آثار هنرمند به نمایش گل و مرغ و منظره اختصاص دارد. هرچند این دسته از آثار وی در مقام مقایسه با ترکیب‌بندی‌های خط در درجۀ دوم قرار می‌گیرند، اما با نگاهی دقیق‌تر به ظرائف موجود در عناصر واحد در هر اثر، نظیر نقش پر و بال، موج دریا و نظایر آنها باید به توانایی وی در اجرای دقیق البته زیبای آنها اذعان کرد.
نکته‌ای که این نمایشگاه را از بسیاری از رخدادهای همطراز خود متمایز و برجسته می‌کند، آنی است که من آن را رخدادی در دل رخدادی دیگر می‌نامم. این روزها در هر مراسم گشایش نمایشگاه‌های هنر تجسمی شاهد نوعی میهمانی خانوادگی هستیم با حضور اعضای خانواده و سایر مدعوین که دقایق و ساعاتی را در کنار هنرمند به گفتگو می‌پردازند و اگر فرصتی به‌دست آید، به آثار نگاه می‌کنند و احتمالاً خطاب به خالق آنها چند جمله ستایش‌آمیز بگویند. ولی در نمایشگاه خط ناخنی مهدی مهدی‌بیک گذشته از حضور ضروری اساتید فن در کنار سایر مدعوین، چند سخنرانی ساده و کوتاه (!) توسط اساتید ضاحب‌نام این رشته و با هدف شناساندن این هنر و جلب توجه حضار به اهمیت چنین نمایشگاه‌هایی انجام شد.
نمایشگاه خط ناخنی مهدی مهدی‌بیگ -حتی با وجود پاره‌ای ضعف‌ها- یکی از شاخص‌ترین رخدادهای سال‌های اخیر در معرفی گونه‌های مغفول خوشنویسی به‌شمار می‌رود. آنچه مهدی‌بیک به‌نمایش گذاشته است، همان خطی است که می‌شناسیم و سبک همانی است که قرن‌ها زیسته است؛ این‌بار اما، با نگاهی امروزی. و همانگونه که در پوستر نه‌چندان خوش‌ساخت نمایشگاه از زبان ناصر جواهرپور می‌خوانیم، باید خوشحال و شکرگزار باشیم که "هنرمندانی باهوش و پراستعداد در راه احیاگری خط ناخنی" کوشا هستند. و امیدواریم که این حرکت با گذر زمان پررنگ‌تر و پربارتر گردد.
 
 
  • بازدیدکنندگان:242
  • دیدگاه ها:0
دیدگاههای کاربران